Ironia otacza nas w wielu codziennych sytuacjach - widać ją w memach, słychać przy rozmowach przy kawie i jest obecna w literaturze, mediach, a nawet sztuce. Większość ludzi pytając co to znaczy ironia, dostaje zbyt ogólną odpowiedź - “mówisz jedno, myślisz drugie”. Teoretycznie jest to prawidłowa definicja, ale w praktyce zupełnie niewystarczająca. Ironia znaczenie swoje czerpie z dużo głębszych mechanizmów - psychologicznych, ewolucyjnych i społecznych.

Ironia ukrywa się nie tylko w słowach, ale też czynach. Na przykład gracz odwiedzający wypłacalne kasyna internetowe doskonale wie, że przewaga zawsze stoi po stronie platformy. Zdaje sobie sprawę, że jego szanse na wielkie wygrane to ułamki procentów. Mimo to siada, wydaje pieniądze i jest zawiedziony jeśli przegra. To książkowa sytuacja ironiczna - człowiek działa wbrew temu, co na poziomie logicznym doskonale rozumie. Zastanawiając się ironia co znaczy, można powiedzieć że to uosobienie prawdy, często niewygodnej, którą każdy zna lecz stara się ignorować.

Czym jest ironia?

Zagadnienie ironia co to znaczy interesowało już starożytnych filozofów. Sokrates używał jej jako metody - udawał ignoranta, aby wydobyć ze swojego rozmówcy ukrytą sprzeczność. Artystoteles w “Retoryce” opisał ironię jako umniejszenie samemu sobie, które działa jak narzędzie perswazji. Dzisiaj definicja ironii jest znacznie szersza.

Współczesna lingwistyka wyróżnia 3 główne typy ironii:

• Ironia werbalna - mówisz coś, kiedy masz na myśli odwrotność. Przykład: powiedzenie “Świetna robota!” po tym, jak ktoś popełnił rażący błąd.


• Ironia sytuacyjna - sytuacje, w których rzeczywistość przeczy oczekiwaniom. Przykładem może być strażak, któremu spłonął dom.


• Ironia dramatyczna - występuje w sztuce, kiedy widz wie coś, czego nie wie bohater. Na tej podstawie bazuje całą tragedia grecka.

Pozostaje pytanie, co znaczy ironia w kontekście komunikacji? Jest przede wszystkim testem inteligencji społecznej. Żeby dobrze ją zrozumieć musisz przetworzyć to co zostało powiedziane, odwrócić znaczenie i odczytać intencje rozmówcy. Wbrew pozorom jest to bardzo trudne - musisz wykonać 3 operacje na raz w ułamku sekundy.

Przewaga ironii nad bezpośrednim żartem

Badacze z Uniwersytetu Harvarda odkryli, że ironia aktywuje w mózgu te same obszary, co rozwiązywanie zagadek - grzebietowo-boczną korę przedczołową. Kiedy uda nam się zrozumieć ironię, mózg nagradza nas wyrzutem dopaminy. Ten mechanizm wyjaśnia co to znaczy ironia dla naszego układu nerwowego. Jest nagrodą za wysiłek intelektualny.

To między innymi dlatego śmieszne memy cieszą się taką popularnością od wielu lat - ich przeglądanie to zalew dopaminy dla naszych mózgów.

Neurobiologia śmiechu z absurdu

Psycholog Peter McGraw sformułował ciekawą teorię “benign violation” - co można przetłumaczyć jako łagodne naruszenie. Wynika z niej, że śmiejemy się, kiedy zostaną spełnione 2 warunki:

• Sytuacja narusza jakąś normę lub oczekiwanie.


• Naruszenie jest pośrednie - nie uderza w nas.

Ironia w liczbach

Bolońscy naukowcy zbadali, jak mózg reaguje na różne rodzaje humoru. Wyniki są zaskakujące i dowodzą, że im więcej pracy mózg musi włożyć w zrozumienie humoru, tym większa jest końcowa satysfakcja. Dane dowodzą, że ironia co znaczy to kwestia wyzwania poznawczego. Mózg chętnie je podejmuje, aby potem sam siebie nagrodzić za ten trud.

Uczeni z Oxfordu udowodnili też, że osoby regularnie posługujące się ironią są odbierane przez otoczenie jako inteligentniejsze i bardziej towarzyskie. Jak widać, ironia znaczenie ma bardzo głębokie - daje znać społeczeństwu, że rozumiesz normy i potrafisz się do nich zdystansować.

Ironia jako narzędzie społeczne

Co znaczy ironia w kontekście grupy? To prawdziwe spoiwo społeczne. Wspólne używane ironii tworzy poczucie przynależności - “my to rozumiemy, inni nie”. Badania nad dynamiką relacji zawodowych pokazały, że osoby które wspólnie ironizują mają do siebie większe zaufanie. W takich zespołach odnotowano też niższy poziom stresu w kryzysie.

Ironia to też pewna forma krytyki, tyle że z wbudowaną tarczą. Drastycznym przykładem może być “Skromna pozycja” autorstwa Jonathana Swifta. Autor zaproponował w niej, aby w odpowiedzi na problem głodu zacząć zjadać irlandzkie dzieci. Oczywiście nikt nie wziął tego dosłownie, ale tekst wstrząsnął opinią publiczną całej epoki.

Ponadto, ironia znaczenie ma też jako broń słabszych wobec silniejszych. Satyra polityczna, karykatura, dowcip - w totalitarnych państwach ironia była kanałem prawdy i głosem sprzeciwu. Cenzura miała trudne zadanie, aby wychwycić i ukarać wyrafinowane formy ironii. Taki typ protestu ciężko też zdelegalizować.

Kiedy ironia przestaje działać?

Rozumieć co to znaczy ironia - ta sztuka wymaga umiejętności, z którymi nikt z nas się nie rodzi. Wymaga sprawności umysłu, umiejętności przypisywania ludziom intencji i rozumienia ich stanów wewnętrznych - nawet jeśli różnią się od naszego. To bardzo zaawansowana kompetencja pod względem ewolucyjnym.

Nasuwa się pytanie, ironia co to znaczy dla osób z trudnościami w rozumieniu kontekstu społecznego? Bywa bardzo poważną barierą w komunikacji. Badania nad spektrum autyzmu pokazały, że trudność w rozumieniu ironii jest wczesnym sygnałem atypowego przetwarzania społecznego. To może być bardzo pomocne w diagnostyce.

Kolejnym problemem jest nadużywanie ironii, przez którą traci ona swoją moc. Kiedy wszystko jest ironiczne, nic nie jest poważne - i nic nie jest naprawdę śmieszne. Niektórzy wskazują na to, że w internecie permanentna ironia staje się tarczą przed autentycznością i utrudnia szczerą komunikację.

Ironia, która zostaje z nami na dłużej

Co znaczy ironia tak naprawdę? To krótka droga do prawdy o świecie i o nas samych. Śmiejemy się z niej, bo uderza w coś, co rozpoznajemy jako własne. Stoi w sprzeczności między tym co powinno być, a tym co jest.

Starożytni Grecy używali ironii, aby mówić prawdę o władzy. Swift użył jej, aby wstrząsnąć sumieniem Anglii. A ironia co znaczy dla pokolenia internetu? To język, którym najłatwiej powiedzieć coś ważnego - bez ryzyka, że ktoś się obrazi. I to właśnie jest jej największa siła.